وکیوم کولر گازی یعنی بیرون کشیدن هوا و رطوبت از لولهها و یونیت داخلی با پمپ وکیوم، قبل از باز کردن شیرهای یونیت بیرونی. جواب کوتاه: بعد از بستن لولهها، شلنگ منیفولد را به سرویس ولو وصل کنید، پمپ را روشن کنید تا گیج به ۷۶- سانتیمتر جیوه (-۰٫۱ مگاپاسکال) برسد و اگر گیج میکرون دارید، زیر ۵۰۰ میکرون برسد؛ بعد شیر را ببندید و چند دقیقه ببینید فشار ثابت میماند یا نه. زمان وکیوم کولر گازی برای یک اسپلیت معمولی اغلب ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است، اما معیار اصلی عدد گیج است نه ساعت. در این مقاله آموزش مرحلهبهمرحله، تست افت فشار، وکیوم بدون پمپ و وکیوم با موتور یخچال را بررسی میکنیم.

وکیوم کولر گازی چیست و چرا لازم است؟
وقتی لولههای کولر را نصب یا باز میکنید، داخل آنها پر از هوای معمولی میشود. این هوا دو مشکل دارد: گازهای غیرقابلمیعان (نیتروژن و اکسیژن) و رطوبت.
- هوا در کندانسور جمع میشود، فشار بالا را زیاد میکند، آمپر کمپرسور را بالا میبرد و ظرفیت سرمایش را کم میکند.
- رطوبت میتواند در لوله مویی یا شیر انبساط یخ بزند و جریان گاز را ببندد. در کولرهای R410A، روغن کمپرسور از نوع POE است که رطوبت را جذب میکند و با آب، اسید تولید میکند؛ این اسید به عایق سیمپیچ کمپرسور آسیب میزند.
پمپ وکیوم فشار داخل لولهها را آنقدر پایین میآورد که آب در دمای محیط به جوش بیاید و بهصورت بخار خارج شود. در فشارهای زیر ۱۰۰۰ میکرون، آب حتی در دمای زیر صفر هم بخار میشود؛ برای همین وکیوم عمیق، مدار را واقعاً خشک میکند.
ابزار لازم برای وکیوم کولر گازی
- پمپ وکیوم روغنی: ترجیحاً دو مرحلهای، چون به خلأ عمیقتری میرسد.
- منیفولد گیج: برای کولرهای R410A حتماً منیفولد مخصوص همین گاز، چون فشار کاری آن بالاتر است.
- گیج میکرون (وکیومسنج دیجیتال): اختیاری اما دقیق؛ گیج عقربهای فقط نشان میدهد «زیر صفر» هستید، نه اینکه چقدر خشک شدهاید.
- شلنگ کوتاه و سالم با واشر نو، آچار آلن برای شیرهای سرویس و آچار فلر.
- کپسول نیتروژن برای تست نشتی قبل از وکیوم.
آموزش وکیوم کولر گازی مرحلهبهمرحله
- لولهها را ببندید: لولهی کوچک (مایع) و بزرگ (گاز) را به یونیت داخلی و بیرونی وصل و فلرها را با گشتاور مناسب سفت کنید. شیرهای سرویس یونیت بیرونی بسته بمانند؛ گاز اصلی کولر داخل یونیت بیرونی است.
- تست نشتی: با نیتروژن خشک و طبق فشاری که دفترچهی دستگاه گفته، مدار را پر کنید و اتصالات را با کف صابون بررسی کنید. بعد نیتروژن را تخلیه کنید.
- اتصال شلنگها: شلنگ آبی منیفولد را به سرویس ولو روی شیر لولهی بزرگ و شلنگ زرد را به پمپ وکیوم وصل کنید.
- روشن کردن پمپ: اول پمپ را روشن کنید، بعد شیر آبی منیفولد را باز کنید.
- رسیدن به وکیوم: صبر کنید تا گیج مرکب به ۷۶- سانتیمتر جیوه (-۰٫۱ مگاپاسکال) برسد. دفترچهی بسیاری از سازندگان کولر اسپلیت حداقل ۱۵ دقیقه وکیوم را توصیه میکنند. اگر گیج میکرون دارید، برای R410A به حدود ۲۵۰ تا ۵۰۰ میکرون و برای R22 به زیر ۵۰۰ میکرون برسید.
- تست افت (Decay): شیر منیفولد را ببندید، بعد پمپ را خاموش کنید و عدد گیج را زیر نظر بگیرید.
- تفسیر نتیجه: اگر عدد ثابت ماند، مدار سالم و خشک است. اگر بالا رفت، بخش بعدی را بخوانید.
- باز کردن شیرها: ابتدا شیر لولهی کوچک و بعد شیر لولهی بزرگ را با آچار آلن کامل باز کنید (بدون زور زدن بعد از رسیدن به انتها)، شلنگ را سریع جدا کنید و درپوشها را ببندید.
تست افت فشار بعد از وکیوم؛ فشار بالا رفت یعنی چه؟
جواب مستقیم: اگر بعد از بستن شیر، عدد گیج مدام بالا برود تا به فشار هوا برسد، نشتی دارید. اگر کمی بالا برود و بعد ثابت شود، هنوز رطوبت در مدار هست و باید وکیوم را ادامه دهید.
بر اساس راهنمای آموزشی HVACR School، زمان تست افت حداقل ۱۰ دقیقه بهاضافهی ۱ دقیقه برای هر تن ظرفیت است (هر تن تبرید حدود ۱۲۰۰۰ BTU). برای سیستمهای با روغن POE مثل R410A، عدد باید در حدود ۵۰۰ میکرون یا کمتر بماند و برای سیستمهای R22 زیر ۱۰۰۰ میکرون.
وکیوم کولر گازی چند دقیقه طول میکشد؟
هیچ عدد ثابتی وجود ندارد. برای یک اسپلیت ۹۰۰۰ تا ۲۴۰۰۰ با لولهکشی کوتاه و مدار خشک، اغلب ۱۵ تا ۳۰ دقیقه کافی است، اما مدار مرطوب یا لولهی طولانی ممکن است ساعتها وقت بگیرد. عوامل اصلی:
- طول لوله و حجم یونیت داخلی؛
- میزان رطوبت مدار (مثلاً لولهای که مدتی باز مانده یا آب وارد آن شده)؛
- ظرفیت پمپ (CFM) و تمیز بودن روغن آن؛
- قطر و طول شلنگ و وجود سوزن والو (شریدر) در مسیر؛
- دمای هوا؛ در هوای سرد، آب دیرتر بخار میشود.
در مدارهای مرطوب، روش «وکیوم سهمرحلهای» کمک میکند: وکیوم، شکستن خلأ با نیتروژن خشک و تکرار. برای نمونه، راهنمای یکی از سازندگان اسپلیت این ترتیب را توصیه میکند: وکیوم تا ۸۰۰۰ میکرون، پر کردن با نیتروژن، وکیوم تا ۵۰۰۰ میکرون، دوباره نیتروژن، و وکیوم نهایی تا ۵۰۰ میکرون.
وکیوم کولر گازی بدون پمپ (با گاز خود دستگاه) درست است؟
جواب کوتاه: نه. در روش قدیمی «هواگیری با گاز»، کمی از گاز یونیت بیرونی را در لولهها رها میکنند تا هوا را از سرویس ولو بیرون بزند. این روش:
- رطوبت را خارج نمیکند، چون فشار هیچوقت زیر فشار هوا نمیرود؛
- بخشی از گاز شارژ کارخانه را هدر میدهد و ممکن است کولر با کمبود گاز کار کند؛
- برای کولرهای R410A که روغن POE رطوبتگیر دارند، خطرناکتر است.
دفترچهی نصب سازندگان معتبر برای کولرهای جدید استفاده از پمپ وکیوم را الزامی میداند و نصب بدون وکیوم ممکن است گارانتی را هم باطل کند.
وکیوم کولر گازی با موتور یخچال؛ چرا توصیه نمیشود؟
بعضی تکنسینها از یک موتور یخچال قدیمی بهجای پمپ وکیوم استفاده میکنند. موتور یخچال برای مکش گاز مبرد طراحی شده، نه ایجاد خلأ عمیق. این روش معمولاً به خلأ کافی برای خشک کردن مدار نمیرسد، موتور در خلأ خنک نمیشود و ممکن است روغن معدنی آن وارد مدار R410A شود که با روغن POE سازگار نیست.
کمپرسورهای وکیوم و فشار برای کارهای کارگاهی مثل تخلیهی اولیه یا تست فشار کاربرد دارند، اما برای خشک کردن مدار کولر گازی، پمپ وکیوم روغنی (بهخصوص دو مرحلهای) انتخاب مطمئنتری است.
انتخاب پمپ وکیوم مناسب کولر گازی
برای نصب و تعمیر اسپلیتهای خانگی، یک پمپ وکیوم کوچک روغنی کافی است. پمپ دو مرحلهای به خلأ عمیقتری میرسد و برای کولرهای R410A مناسبتر است. چند نکتهی خرید:
- پمپ تک مرحلهای برای کار سبک و پمپ دو مرحلهای برای کار حرفهای و R410A؛
- شیر یکطرفه (سلونوئید) برای جلوگیری از برگشت روغن پمپ به مدار؛
- روغن پمپ را بعد از چند بار کار یا هر وقت کدر شد عوض کنید؛ روغن آلوده، پمپ را از رسیدن به خلأ عمیق باز میدارد.
در فروشگاه سرمایش، پمپ وکیوم دو مرحلهای والو VE215N برای نصابهای حرفهای و پمپ وکیوم تک مرحلهای والو VE115N برای کارهای سبکتر موجود است؛ این پمپها نو هستند. سایر مدلها را در دستهی پمپ وکیوم و فشار ببینید. برای آشنایی بیشتر با انواع پمپ خلأ و سازوکار آنها، صفحهی Vacuum pump در ویکیپدیا را بخوانید.
اشتباهات رایج در وکیوم کولر گازی
- خاموش کردن پمپ قبل از بستن شیر منیفولد: ممکن است روغن پمپ به شلنگ و مدار برگردد.
- اعتماد به زمان بهجای گیج: «۱۰ دقیقه وکیوم» بدون دیدن عدد گیج، تضمینی ندارد.
- باز کردن شیرها بدون تست افت: نشتی کوچک دیده نمیشود و گاز در چند هفته خالی میشود.
- شلنگ نشتیدار یا واشر خراب: پمپ هیچوقت به خلأ عمیق نمیرسد و تکنسین فکر میکند مدار نشتی دارد.
- شل باز کردن شیرهای سرویس: شیر نیمهباز جریان گاز را محدود میکند و فشار و سرمایش را خراب میکند.
بعد از وکیوم و روشن کردن کولر، فشار گیج را با مقادیر استاندارد مقایسه کنید؛ در مقالهی فشار گاز کولر گازی چقدر باید باشد جدول کامل آن آمده است.
سؤالات متداول درباره وکیوم کولر گازی
وکیوم کولر گازی چند دقیقه است؟
برای اسپلیت معمولی با لولهی کوتاه معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه، اما ملاک اصلی رسیدن گیج به ۷۶- سانتیمتر جیوه یا زیر ۵۰۰ میکرون و ثابت ماندن آن در تست افت است.
وکیوم کولر گازی بدون دستگاه ممکن است؟
هواگیری با گاز خود دستگاه انجام میشود، اما رطوبت را خارج نمیکند و گاز را هدر میدهد؛ برای کولرهای R410A توصیه نمیشود.
آیا میشود با موتور یخچال کولر گازی را وکیوم کرد؟
توصیه نمیشود. موتور یخچال معمولاً به خلأ کافی برای خشک کردن مدار نمیرسد و ممکن است روغن ناسازگار وارد سیستم کند.
گیج هنگام وکیوم چه عددی باید نشان دهد؟
گیج مرکب منیفولد باید ۷۶- سانتیمتر جیوه (-۰٫۱ مگاپاسکال یا ۳۰- اینچ جیوه) نشان دهد. با گیج میکرون، هدف زیر ۵۰۰ میکرون است.
اگر کولر گازی را وکیوم نکنیم چه میشود؟
هوا و رطوبت داخل مدار میماند؛ فشار و آمپر بالا میرود، سرمایش کم میشود و در درازمدت رطوبت و اسید به کمپرسور آسیب میزند.
بعد از وکیوم اول کدام شیر را باز کنیم؟
اول شیر لولهی کوچک (مایع) و بعد شیر لولهی بزرگ (گاز) را با آچار آلن تا انتها باز کنید و درپوشها را ببندید.
برای انتخاب پمپ وکیوم یا گاز کولر مشاوره میخواهید؟
کارشناسان سرمایش بر اساس نوع کار و گاز دستگاه، پمپ وکیوم و قطعهی مناسب را معرفی میکنند. تماس: ۰۵۱-۳۸۵۸۱۰۰۰، ۰۵۱-۳۸۵۸۳۰۰۰ و موبایل ۰۹۱۵۱۱۹۱۷۰۴
آدرس: آخوند خراسانی ۲۹، نبش مصباح یزدی ۹
نویسنده و محقق صنعت تبرید و سرمایش. مقالات تخصصی سرمایش درباره کمپرسور، قطعات برودتی، عیبیابی و تعمیر سیستمهای سرمایشی را مینویسد تا انتخاب و نگهداری تجهیزات برای تکنسینها و کاربران سادهتر شود.








