عیب یابی کمپرسور اسکرال با یک سؤال ساده شروع میشود: کمپرسور اصلاً روشن نمیشود، روشن میشود ولی فشار نمیسازد، یا کار میکند و مدام قطع میشود؟ کمپرسورهای اسکرال (حلزونی) در چیلرها، داکت اسپلیتها، کولرهای گازی بزرگ و سردخانهها استفاده میشوند و خرابیهایشان الگوی مشخصی دارد. رایجترین ایرادها عبارتاند از چرخش معکوس در برق سهفاز، قطع شدن محافظ موتور، داغ شدن بیش از حد خط دهش، برگشت مایع و کم شدن روغن. در این راهنما هر ایراد را با علامت، تست و راه رفع توضیح میدهیم و عددها را از راهنمای کاربردی سازنده (کوپلند) آوردهایم.

عیب یابی کمپرسور اسکرال از کجا شروع کنیم؟
جواب کوتاه: اول علامت را دقیق مشخص کنید، بعد برق، بعد فشارها. بیشتر کمپرسورهایی که «سوخته» تشخیص داده میشوند، در واقع مشکل برق، محافظ یا سیستم دارند.
کمپرسور اسکرال از دو حلزون (اسکرال) تشکیل شده: یکی ثابت و دیگری که با حرکت مداری روی آن میچرخد و گاز را از لبهی بیرونی به سمت مرکز فشرده میکند. این ساختار سوپاپ مکش ندارد و کمپرسور بدون بار استارت میزند؛ به همین دلیل بعضی ایرادهای کمپرسورهای پیستونی (مثل شکستن سوپاپ) در اسکرال کمتر دیده میشود، اما در عوض به جهت چرخش، روغن و برگشت مایع حساستر است.
| علامت | علتهای اول برای بررسی |
|---|---|
| روشن میشود، صدای بلند، فشار مکش پایین نمیآید | چرخش معکوس (فقط سهفاز)، باز شدن سوپاپ IPR |
| اصلاً استارت نمیزند | برق و کنتاکتور، محافظ موتور یا ماژول کریوان، سیمپیچ |
| چند دقیقه کار میکند و قطع میشود | محافظ حرارتی، کمبود گاز، کندانسور کثیف، ترموستات دهش |
| صدای ضربه هنگام استارت | مهاجرت مبرد به کارتر، برگشت مایع |
| ظرفیت کم و گرم شدن زیاد | کمبود گاز، نسبت تراکم بالا، روغن کم |
۱. کمپرسور اسکرال کار میکند ولی فشار نمیسازد: چرخش معکوس
جواب کوتاه: در کمپرسور اسکرال سهفاز، اگر بعد از روشن شدن فشار مکش پایین نیاید و فشار دهش بالا نرود، اول جهت چرخش را بررسی کنید. با جابهجا کردن دو فاز ورودی، جهت درست میشود.
کمپرسور اسکرال فقط در یک جهت گاز را فشرده میکند. کوپلند در راهنمای کاربردی خود میگوید در سیمکشی سهفاز احتمال «۵۰ به ۵۰» وجود دارد که ترتیب فازها برعکس بسته شود. اسکرالهای تکفاز این مشکل را ندارند. نشانههای چرخش معکوس:
- صدای کار کمپرسور غیرعادی و بلندتر از معمول است.
- فشار مکش و دهش تقریباً تغییر نمیکند و سیستم سرد نمیکند.
- بعد از چند دقیقه، محافظ موتور به دلیل دمای بالا قطع میکند.
طبق همین راهنما، کار کوتاه در جهت معکوس (کمتر از یک ساعت) معمولاً به دوام کمپرسور آسیب نمیزند، ولی ممکن است روغن از کمپرسور خارج شود. اما اگر کمپرسور بارها با جهت اشتباه دوباره روشن شود، آسیب دائمی میبیند. پس به محض دیدن این علامت، برق را قطع کنید و ترتیب فازها را اصلاح کنید. در مدلهای بزرگتر کوپلند که ماژول حفاظتی کریوان INT69SCY2 دارند، این ماژول اجازهی کار با توالی فاز اشتباه را نمیدهد. برای کمپرسورهایی که ماژول ندارند، نصب یک رله کنترل فاز ارزان، جلوی تکرار این خرابی را میگیرد.
سوپاپ IPR باز شده است
بعضی اسکرالهای کوچکتر یک سوپاپ آزادکنندهی فشار داخلی (IPR) دارند. کوپلند اختلاف فشار باز شدن آن را ۲۸ بار (با تلورانس ۳ بار) بین سمت پرفشار و کمفشار اعلام کرده است. وقتی IPR باز شود، گاز داغ به سمت مکش برمیگردد، کمپرسور فشار نمیسازد و پوسته داغ میشود. علت معمولاً فشار دهش خیلی بالاست: کندانسور کثیف، فن خراب، اضافه شارژ یا وجود هوا در سیستم. نکتهی مهم: IPR برای کار مکرر طراحی نشده و ممکن است بعد از چند بار باز شدن درست نبندد؛ به همین دلیل سازنده نصب پرشر سوئیچ و سنسور فشار برای قطع فشار بالا را بهشدت توصیه میکند.
۲. کمپرسور اسکرال استارت نمیزند
جواب کوتاه: قبل از اینکه کمپرسور را سوخته اعلام کنید، ولتاژ هر سه فاز، کنتاکتور، محافظ موتور و مقاومت سیمپیچها را بسنجید و به محافظ فرصت ریست بدهید.
فلوچارت عیبیابی کوپلند برای کمپرسوری که استارت نمیزند این ترتیب را پیشنهاد میکند: بررسی قطعات راهانداز (رله، کنتاکتور، خازن در مدل تکفاز)، بررسی سیمکشی، اندازهگیری مقاومت سیمپیچ و مقاومت نسبت به بدنه، اندازهگیری آمپر، و دادن زمان کافی به محافظ برای ریست شدن. فقط اگر محافظ ریست نشد، کمپرسور تعویضی است. علتهای برقی رایج در همین فلوچارت: کابل خیلی بلند یا نازک، اتصال شل، کنتاکت فرسودهی کنتاکتور و افت ولتاژ شبکه.
محافظ داخلی و ماژول کریوان
اسکرالهای کوچکتر یک محافظ داخلی (Line-break) دارند که با گرم شدن موتور مدار را قطع میکند و تا خنک شدن کامل وصل نمیکند؛ این خنک شدن ممکن است طول بکشد، پس عجله نکنید. مدلهای بزرگتر به جای آن چند ترمیستور PTC داخل سیمپیچ و یک ترمیستور در دهانهی خروجی دارند که به ماژول INT69SCY2 وصلاند. عددهای این ماژول طبق راهنمای کوپلند:
- زمان تأخیر ریست بعد از قطع حرارتی: حدود ۳۰ دقیقه (با تلورانس ۵ دقیقه).
- مقاومت زنجیرهی ترمیستورها در حالت سالم: بین ۱۵۰ تا ۱۲۵۰ اهم.
- ۲۷۵۰ اهم یا بیشتر: موتور هنوز داغ است، صبر کنید تا خنک شود.
- کمتر از ۳۰ اهم یا مدار باز: ترمیستور خراب است و کمپرسور باید تعویض شود.
هشدار مهم: زنجیرهی ترمیستور را فقط با ولتاژ حداکثر ۳ ولت (اهممتر معمولی) بسنجید و هرگز میگر یا تست ولتاژ بالا روی آن نزنید. قبل از تست عایقی موتور هم ماژول الکترونیکی را جدا کنید.
تست سیمپیچ و عایق
در کمپرسور سهفاز، مقاومت بین سه ترمینال دوبهدو اندازهگیری میشود و هر سه عدد باید تقریباً برابر و نزدیک عدد کاتالوگ باشند. اختلاف زیاد بین فازها یعنی اتصال حلقه در سیمپیچ. مقاومت هر ترمینال نسبت به بدنه هم باید خیلی بالا باشد. دانفوس یادآوری میکند که اگر مقاومت عایق کمتر از مقدار مشخصشدهی سازنده باشد، عایق سیمپیچ در حال خراب شدن است. یک نکتهی کمتر شناختهشده: تست عایق یا ولتاژ بالا را هرگز وقتی پوسته زیر وکیوم است انجام ندهید.
۳. کمپرسور اسکرال داغ میکند و مدام قطع میشود
جواب کوتاه: قطعهای پشتسرهم معمولاً از دمای دهش بالاست، نه از خود کمپرسور. کمبود گاز، کندانسور کثیف و نسبت تراکم بالا را بررسی کنید.
تغییر رنگ لولهی دهش و سر کمپرسور، تاول زدن یا قهوهای شدن رنگ، به گفتهی دانفوس نشانهی دمای دهش بیش از حد است. کوپلند برای مدلهایی که ترموستات خط دهش خارجی دارند، با گازهای R404A و مشابه، دمای قطع ۱۳۰ درجهی سانتیگراد را تعیین کرده و ترموستات داخلی بعضی مدلها در حدود ۱۴۶ درجه باز میشود. علتهای رایج دمای دهش بالا:
- کمبود گاز: فشار مکش پایینتر از معمول همراه با سوپرهیت بالا. گاز برگشتی کم، موتور را خنک نمیکند.
- کندانسور کثیف یا فن خراب: فشار دهش بالا میرود و نسبت تراکم زیاد میشود.
- اضافه شارژ گاز: فشار دهش و آمپر بالا.
- کار در دمای تبخیر خیلی پایین: مدلهای اسکرال سرمایش زیر صفر (سری ZF کوپلند) برای کنترل دما به تزریق مایع یا بخار نیاز دارند؛ اگر سیستم تزریق خراب باشد، کمپرسور داغ میکند.
برای سیستمهای R404A میتوانید گاز R404A ایسکون را از سرمایش تهیه کنید؛ شارژ مایع را طبق توصیهی سازنده همزمان از سمت پرفشار و کمفشار انجام دهید.
۴. صدای ضربه و برگشت مایع در کمپرسور اسکرال
جواب کوتاه: صدای کلیک کوتاه در لحظهی روشن و خاموش شدن طبیعی است. صدای ضربه و قلقل که بعد از چند ثانیه آرام میشود، معمولاً مهاجرت مبرد به کارتر است.
کوپلند توضیح میدهد که در لحظهی خاموش شدن، حلزونها برای لحظهای کوتاه برعکس میچرخند و صدای کلیک میدهند؛ این کاملاً طبیعی است و ربطی به چرخش معکوس ندارد. اما اگر کمپرسور هنگام استارت سروصدای زیادی کند و بعد آرام شود، احتمالاً در زمان خاموشی مبرد مایع به کارتر مهاجرت کرده است. راهحلها:
- هیتر کارتر را چک کنید؛ سازنده توصیه میکند پیش از اولین استارت، هیتر ۱۲ ساعت روشن باشد و در زمان خاموشی هم روشن بماند.
- برای سیستمهای با شارژ زیاد، سیکل پمپداون (Pump-down) پیشنهاد سازنده است.
- برگشت مایع در حین کار را با اندازهگیری سوپرهیت بررسی کنید؛ برگشت مایع روغن را رقیق میکند و به یاتاقانها آسیب میزند.
۵. کم شدن روغن و روشن و خاموش شدن زیاد
جواب کوتاه: کوپلند حداکثر ۱۰ استارت در ساعت را توصیه میکند. کارکردهای خیلی کوتاه اجازه نمیدهند روغن به کارتر برگردد.
در هر استارت مقداری روغن همراه گاز از کمپرسور خارج میشود و باید در طول کار به کارتر برگردد. اگر ترموستات یا پرشر سوئیچ کمفشار کمپرسور را خیلی زود خاموش کند، روغن بهتدریج کم میشود و کمپرسور آسیب میبیند. اگر کمپرسور شیشهی روغن دارد، روغن باید همیشه در شیشه دیده شود. برای اضافه کردن روغن، فقط از نوع روغن پلاک کمپرسور استفاده کنید؛ اسکرالهای کوپلند با گازهای HFC از روغن POE استفاده میکنند و نباید روغن استری را با روغن معدنی مخلوط کرد. انواع روغن برودتی کمپرسور را در فروشگاه ببینید.
کارهایی که هرگز نباید با کمپرسور اسکرال کرد
- وکیوم کردن سیستم با خود کمپرسور: سازنده صریحاً منع کرده است. سیستم را با پمپ وکیوم تا حدود ۰٫۳ میلیبار تخلیه کنید.
- روشن کردن کمپرسور زیر وکیوم عمیق: ممکن است داخل پوسته جرقه بزند و اتصالات داخلی سیمپیچ بسوزد.
- شارژ مایع فقط از سمت مکش: مایع را همزمان در سمت پرفشار و کمفشار شارژ کنید.
- ریست کردن پشتسرهم محافظ: بدون پیدا کردن علت، هر استارت ناموفق موتور را بیشتر گرم میکند.
تعمیر کمپرسور اسکرال یا تعویض؟
اسکرالهای هرمتیک (پوستهجوش) معمولاً در محل تعمیر نمیشوند و اگر سیمپیچ سوخته یا حلزونها آسیب دیده باشند، باید تعویض یا در کارگاه تخصصی بازسازی شوند. قبل از تصمیم، مطمئن شوید ایراد از برق، کنتاکتور، توالی فاز یا شارژ گاز نیست. بعد از تعویض کمپرسور سوخته، فیلتر درایر و روغن آلوده هم باید عوض شوند. اگر برای عیبیابی یا بازسازی کمپرسور اسکرال و چیلر به کارشناس نیاز دارید، صفحهی خدمات تعمیر کمپرسور اسکرال و چیلر سرمایش را ببینید.
سؤالات متداول
چطور بفهمم کمپرسور اسکرال برعکس میچرخد؟
بعد از روشن شدن، فشار مکش پایین نمیآید و فشار دهش بالا نمیرود، صدای کار بلندتر است و بعد از چند دقیقه محافظ قطع میکند. با جابهجا کردن دو فاز ورودی مشکل حل میشود.
کمپرسور اسکرال تکفاز هم برعکس میچرخد؟
خیر. طبق راهنمای کوپلند فقط مدلهای سهفاز ممکن است با سیمکشی اشتباه برعکس بچرخند.
صدای تق در خاموش شدن کمپرسور اسکرال طبیعی است؟
بله. هنگام خاموش شدن، حلزونها لحظهای برعکس میچرخند و صدای کلیک کوتاهی ایجاد میکنند که طبیعی است و به دوام کمپرسور آسیب نمیزند.
چرا کمپرسور اسکرال بعد از قطع حرارتی روشن نمیشود؟
محافظ داخلی تا خنک شدن کامل موتور وصل نمیکند و در مدلهای دارای ماژول INT69SCY2 تأخیر ریست حدود ۳۰ دقیقه است. قبل از تعویض، به آن زمان کافی بدهید.
کمپرسور اسکرال در ساعت چند بار میتواند روشن شود؟
کوپلند حداکثر ۱۰ استارت در ساعت را توصیه میکند و زمان کار هر سیکل باید آنقدر باشد که روغن خارجشده به کارتر برگردد.
میتوانم با کمپرسور اسکرال سیستم را وکیوم کنم؟
خیر. سازنده این کار را منع کرده و روشن کردن کمپرسور زیر وکیوم عمیق میتواند اتصالات داخلی را بسوزاند. همیشه از پمپ وکیوم جداگانه استفاده کنید.
کمپرسور اسکرال، پرشر سوئیچ، گاز یا روغن برودتی لازم دارید؟
کارشناسان سرمایش در عیبیابی، انتخاب کمپرسور جایگزین و قطعات حفاظتی چیلر و سردخانه کمکتان میکنند. قطعات نو و استوک تستشده، با ارسال به سراسر کشور.
📞 تلفن: ۰۵۱-۳۸۵۸۱۰۰۰ و ۰۵۱-۳۸۵۸۳۰۰۰ | موبایل: ۰۹۱۵۱۱۹۱۷۰۴
📍 آدرس: مشهد، آخوند خراسانی ۲۹، نبش مصباح یزدی ۹
منبع: راهنمای کاربردی کمپرسورهای اسکرال کوپلند (Copeland Scroll Application Guidelines)
نویسنده و محقق صنعت تبرید و سرمایش. مقالات تخصصی سرمایش درباره کمپرسور، قطعات برودتی، عیبیابی و تعمیر سیستمهای سرمایشی را مینویسد تا انتخاب و نگهداری تجهیزات برای تکنسینها و کاربران سادهتر شود.








