قطع و وصل شدن موتور یخچال: ۸ علت تیک‌تیک کمپرسور و روش رفع

مهندس حسین موسوی‌نیا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ 11 دقیقه مطالعه
قطع و وصل شدن موتور یخچال: ۸ علت تیک‌تیک کمپرسور و روش رفع

قطع و وصل شدن موتور یخچال یعنی کمپرسور چند ثانیه یا چند دقیقه کار می‌کند، با صدای «تیک» خاموش می‌شود و کمی بعد دوباره روشن می‌شود. در بیشتر موارد این تیک صدای اورلود است که موتور را از داغ شدن یا جریان زیاد نجات می‌دهد؛ یعنی اورلود معمولاً خودش مقصر نیست، بلکه خبر از یک ایراد دیگر می‌دهد: رله یا خازن خراب، ولتاژ پایین، کندانسور کثیف، ترموستات معیوب یا مشکل گاز. در این راهنما یاد می‌گیرید از روی «الگوی» خاموش و روشن شدن، علت را در چند دقیقه پیدا کنید.

قطع و وصل شدن موتور یخچال - علت تیک تیک کمپرسور و اورلود
قطع و وصل شدن موتور یخچال معمولاً با صدای تیک اورلود همراه است

قطع و وصل شدن موتور یخچال طبیعی است یا خرابی؟

جواب کوتاه: اگر موتور چند ده دقیقه کار کند و بعد که یخچال سرد شد خاموش شود، کاملاً طبیعی است. اگر موتور فقط چند ثانیه تا یکی دو دقیقه کار کند و مدام تیک بزند، خرابی است.

کمپرسور یخچال‌های معمولی (غیر اینورتر) همیشه با دستور ترموستات خاموش و روشن می‌شود. وقتی دمای داخل به عدد تنظیم‌شده رسید، ترموستات برق موتور را قطع می‌کند و وقتی دما بالا رفت، دوباره وصل می‌کند. این «سیکل عادی» است و ربطی به خرابی ندارد. آنچه تعمیرکارها به آن قطع و وصل شدن می‌گویند، سیکل‌های خیلی کوتاه است که دو شکل اصلی دارد:

  • الگوی ۱ – موتور اصلاً راه نمی‌افتد: صدای وزوز (هوم) چند ثانیه، بعد تیک و خاموشی، و چند دقیقه بعد همین تکرار می‌شود. این یعنی موتور نتوانسته استارت بزند و اورلود قطع کرده است.
  • الگوی ۲ – موتور راه می‌افتد ولی زود خاموش می‌شود: موتور یکی دو دقیقه یا کمی بیشتر کار می‌کند، خاموش می‌شود و بی‌آنکه یخچال سرد شده باشد دوباره روشن می‌شود. این معمولاً مشکل گرمای زیاد، ترموستات یا گاز است.

تشخیص همین دو الگو، نصف عیب‌یابی است. پس قبل از هر کاری، یک بار کنار یخچال بایستید و با ساعت گوشی زمان روشن و خاموش ماندن موتور را یادداشت کنید.

سیکل عادی در برابر قطع و وصل کوتاه سیکل سالم روشن: چند ده دقیقه خاموش قطع و وصل معیوب چند ثانیه وزوز ← تیک اورلود ← چند دقیقه خاموشی ← تکرار
مقایسه سیکل سالم موتور یخچال با قطع و وصل کوتاه ناشی از استارت ناموفق

اورلود چه نقشی در قطع و وصل شدن موتور دارد؟

جواب کوتاه: اورلود یک کلید حرارتی است که با جریان زیاد یا گرمای بدنه کمپرسور باز می‌شود و برق موتور را قطع می‌کند؛ وقتی خنک شد، دوباره وصل می‌شود. همین باز و بسته شدن، صدای تیک را می‌سازد.

داخل اورلود یک تیغه‌ی دوفلزی (بی‌متال) و گاهی یک المنت گرم‌کننده هست. اگر موتور در زمان استارت گیر کند، جریانش چند برابر جریان کار عادی می‌شود. این جریان تیغه را گرم می‌کند، تیغه خم می‌شود و کنتاکت باز می‌شود. چند دقیقه بعد تیغه سرد می‌شود و برق دوباره وصل می‌شود. اگر علت اصلی برطرف نشده باشد، این چرخه بی‌پایان ادامه دارد و هر بار سیم‌پیچ موتور گرم‌تر می‌شود.

به همین دلیل، تعویض اورلود تنها وقتی کار را درست می‌کند که خود اورلود ضعیف شده باشد. اورلود ضعیف حتی با جریان عادی هم قطع می‌کند. اگر اورلود را عوض کردید و مشکل ماند، باید سراغ علت‌های بعدی بروید.

۸ علت اصلی قطع و وصل شدن موتور یخچال

علت‌ها را به ترتیب احتمال و سادگی بررسی آورده‌ایم. از اول شروع کنید و هر مورد را که رد کردید، به بعدی بروید.

۱. رله استارت خراب (رایج‌ترین علت الگوی ۱)

رله استارت در لحظه‌ی روشن شدن، سیم‌پیچ کمکی موتور را وارد مدار می‌کند تا موتور بچرخد. اگر رله سنگی (PTC) ترک خورده باشد یا رله سیمی گیر کرده باشد، سیم‌پیچ کمکی وارد مدار نمی‌شود، موتور فقط وزوز می‌کند و اورلود قطع می‌کند. رله را از روی کمپرسور جدا کنید و تکان دهید؛ صدای جغجغه در رله سنگی معمولاً یعنی قرص داخلش شکسته است. اگر رله نیاز به تعویض دارد، رله سنگی هم‌قدرت با موتور یخچال را انتخاب کنید (مثلاً برای موتور ۱/۶ یا ۱/۴ اسب).

۲. ولتاژ پایین برق یا سیم سیار نامناسب

وقتی ولتاژ پایین باشد، موتور گشتاور کافی برای استارت ندارد و جریان زیادی می‌کشد؛ نتیجه همان قطع اورلود است. این مشکل در ساعت‌های اوج مصرف تابستان و در خانه‌هایی که یخچال با چندراهی یا سیم رابط نازک و طولانی وصل شده، زیاد دیده می‌شود. ولتاژ پریز را با مولتی‌متر در لحظه‌ی استارت موتور اندازه بگیرید؛ اگر افت شدیدی می‌بینید، اول یخچال را مستقیم به پریز دیواری بزنید. استفاده از محافظ ولتاژ استاندارد هم کمک می‌کند، ولی تثبیت‌کننده‌ی بی‌کیفیت خودش می‌تواند باعث افت ولتاژ شود.

۳. روشن شدن دوباره بلافاصله بعد از قطع برق

اگر برق چند ثانیه قطع و وصل شود، کمپرسور باید در حالی استارت بزند که هنوز فشار بالا و پایین سیستم یکسان نشده است. موتورهای یخچال خانگی گشتاور استارت کمی دارند و در این حالت راه نمی‌افتند؛ اورلود چند بار تیک می‌زند تا فشارها یکسان شود و موتور معمولاً بعد از چند دقیقه خودش راه می‌افتد. رله سنگی هم برای استارت دوباره باید سرد شود. اگر بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه هنوز تیک می‌زند، مشکل جای دیگری است.

۴. کندانسور کثیف یا فن کندانسور خاموش (رایج‌ترین علت الگوی ۲)

کندانسور (شبکه‌ی پشت یا زیر یخچال) گرمای داخل یخچال را بیرون می‌دهد. اگر زیر گرد و خاک و پرز پوشیده شده باشد یا یخچال‌های نوفراست فن کندانسورشان نچرخد، فشار و دمای کمپرسور بالا می‌رود و اورلود به دلیل گرما قطع می‌کند. سامسونگ هم در راهنمای پشتیبانی خود، تمیز کردن کویل کندانسور و بررسی فن آن را جزو اولین قدم‌ها برای این ایراد آورده است. یخچال را از برق بکشید، کندانسور را با برس نرم تمیز کنید و مطمئن شوید پشت یخچال حداقل چند سانتی‌متر فضای خالی برای گردش هوا هست.

۵. خرابی یا جابه‌جایی حسگر ترموستات

اگر موتور راه می‌افتد و خیلی زود خاموش می‌شود ولی یخچال سرد نیست، ترموستات را بررسی کنید. لوله‌ی حسگر ترموستات مکانیکی باید محکم به جای خودش روی اواپراتور بچسبد. اگر حسگر جابه‌جا شده باشد و مستقیم روی سردترین نقطه باشد، ترموستات زودتر از موعد قطع می‌کند. ترموستاتی که کنتاکتش جرقه زده و سیاه شده هم ممکن است در اثر لرزش قطع و وصل کند. در صورت نیاز، ترموستات یخچال مناسب با تعداد فیش و نوع یخچال را جایگزین کنید.

۶. اورلود ضعیف یا نامتناسب با قدرت موتور

اورلود برای هر قدرت موتور جریان قطع مخصوصی دارد. اگر روی موتور ۱/۴ اسب اورلود مخصوص موتور کوچک‌تر بسته شده باشد، یا اورلود قدیمی ضعیف شده باشد، با جریان عادی هم قطع می‌کند. نشانه‌ی آن این است که موتور راه می‌افتد، بدنه‌اش خیلی داغ نیست، ولی بعد از چند دقیقه کار، اورلود قطع می‌کند. اورلود متناسب با قدرت کمپرسور بگیرید، نه صرفاً هم‌شکل با اورلود قبلی.

۷. مشکل گاز: کم بودن، زیاد بودن یا گرفتگی

شارژ بیش از حد گاز، فشار رانش و جریان موتور را بالا می‌برد و اورلود را فعال می‌کند. گرفتگی لوله مویی یا فیلتر درایر هم فشار بالا را زیاد می‌کند. کم بودن گاز هم باعث می‌شود موتور که با گاز برگشتی خنک می‌شود، بیش از حد داغ کند. این موارد را فقط با گیج و تکنسین می‌شود قطعی کرد؛ اگر علت‌های برقی را رد کردید و بدنه‌ی موتور غیرعادی داغ است، سراغ اندازه‌گیری فشار بروید.

۸. کمپرسور ضعیف، قفل‌شده یا با سیم‌پیچ معیوب

اگر رله، خازن، ولتاژ و اورلود سالم هستند و موتور همچنان فقط وزوز می‌کند، ممکن است کمپرسور مکانیکی گیر کرده باشد (قفل روتور) یا یکی از سیم‌پیچ‌ها اتصال حلقه داشته باشد. اهم سیم‌پیچ‌ها را بین پایه‌های C، S و R بسنجید و جریان استارت را با آمپرمتر انبری ببینید. جریانی که در زمان وزوز خیلی بالا می‌ماند و پایین نمی‌آید، نشانه‌ی قفل بودن موتور است. در این حالت باید کمپرسور هم‌قدرت جایگزین شود.

اورلود چطور برق موتور را قطع می‌کند؟ کمپرسور برق ۲۲۰ ولت اورلود (تیغه بی‌متال) جریان زیاد ← گرم شدن تیغه ← باز شدن کنتاکت (تیک) ← خنک شدن ← وصل دوباره
کارکرد اورلود: تیغه دوفلزی با جریان زیاد گرم و باز می‌شود و صدای تیک ایجاد می‌کند

جدول سریع: الگوی قطع و وصل و علت احتمالی

آنچه می‌بینید علت محتمل اولین کار
وزوز چند ثانیه‌ای، تیک، تکرار هر چند دقیقه رله یا خازن استارت، ولتاژ پایین، موتور قفل تکان دادن و تست رله، اندازه‌گیری ولتاژ
تیک‌تیک فقط بعد از قطع و وصل برق یکسان نشدن فشار ۱۰ دقیقه صبر، بعد بررسی دوباره
کار چند دقیقه‌ای، بدنه‌ی موتور خیلی داغ کندانسور کثیف، فن خراب، گاز زیاد یا گرفتگی تمیز کردن کندانسور، بررسی فن
کار کوتاه، بدنه معمولی، یخچال سرد نیست ترموستات یا حسگر آن بررسی محل حسگر و کنتاکت ترموستات
کار کوتاه، بدنه معمولی، قطع از اورلود اورلود ضعیف یا نامتناسب تعویض با اورلود هم‌قدرت

عیب‌یابی قدم‌به‌قدم قطع و وصل شدن موتور یخچال

جواب کوتاه: از ساده به سخت بروید: محیط و برق، بعد رله و اورلود، بعد ترموستات، و در آخر گاز و خود کمپرسور.

  1. زمان‌سنجی: مدت روشن و خاموش ماندن موتور را سه بار پشت سر هم یادداشت کنید تا الگو مشخص شود.
  2. برق: چندراهی و سیم رابط را حذف کنید و ولتاژ را در لحظه‌ی استارت بسنجید.
  3. تهویه: فاصله‌ی یخچال از دیوار، تمیزی کندانسور و چرخش فن کندانسور را چک کنید.
  4. رله و خازن: یخچال را از برق بکشید، رله را جدا و تست کنید. اگر موتور خازن استارت یا دائم‌کار دارد، آن را هم بسنجید.
  5. اورلود: در حالت سرد باید اتصال کامل (اهم نزدیک صفر) داشته باشد. تطابق آن با قدرت موتور را ببینید.
  6. ترموستات: محل حسگر و سالم بودن کنتاکت‌ها را بررسی کنید.
  7. سیم‌پیچ و جریان: اهم سیم‌پیچ‌ها و جریان استارت را با آمپرمتر انبری بسنجید.
  8. گاز: اگر همه‌ی موارد بالا سالم بود، فشار سیستم را با گیج اندازه بگیرید.
ترتیب عیب‌یابی: از ساده به سخت۱زمان‌سنجی الگو۲بررسی ولتاژ۳تمیزی کندانسور۴تست رله و خازن۵تست اورلود۶ترموستات۷سیم‌پیچ و جریان۸گیج فشار گاز
هشت مرحله عیب‌یابی قطع و وصل شدن موتور یخچال به ترتیب

اشتباهات رایج که موتور را می‌سوزاند

  • دور زدن اورلود: بعضی‌ها برای «حل» تیک‌تیک، اورلود را جامپر می‌کنند. این کار بزرگ‌ترین محافظ موتور را حذف می‌کند و سیم‌پیچ در چند دقیقه می‌سوزد.
  • روشن و خاموش کردن پشت‌سرهم یخچال: هر استارت ناموفق جریان زیادی از سیم‌پیچ عبور می‌دهد. اگر موتور استارت نمی‌زند، یخچال را از برق بکشید تا علت را پیدا کنید.
  • شارژ گاز بدون تشخیص: اضافه کردن گاز به سیستمی که مشکلش برقی است، فشار را بالا می‌برد و قطع و وصل را بدتر می‌کند.
  • گذاشتن رله یا اورلود با قدرت نامناسب: قطعه باید با قدرت موتور (مثلاً ۱/۶ یا ۱/۴ اسب) و نوع آن هماهنگ باشد.

چه زمانی باید کمپرسور عوض شود؟

اگر با رله و اورلود سالم و ولتاژ درست، موتور همچنان استارت نمی‌زند یا اهم سیم‌پیچ‌ها غیرعادی است، کمپرسور آسیب دیده است. در این حالت کمپرسور جایگزین باید هم‌گاز (R600a یا R134a)، هم‌نوع از نظر کاربرد (LBP برای فریزر و یخچال فریزر) و با قدرت برابر یا نزدیک باشد. با تعویض کمپرسور، فیلتر درایر هم باید عوض شود و رله و اورلود نو متناسب با موتور جدید بسته شود.

سؤالات متداول

چرا موتور یخچال تیک تیک می‌کند و روشن نمی‌شود؟

صدای تیک معمولاً از اورلود است که به دلیل جریان زیاد در استارت ناموفق قطع می‌کند. رایج‌ترین علت‌ها رله خراب، ولتاژ پایین و قفل بودن کمپرسور است.

موتور یخچال باید هر چند دقیقه خاموش و روشن شود؟

عدد ثابتی ندارد و به دمای محیط، تنظیم ترموستات و پر بودن یخچال بستگی دارد. سیکل سالم معمولاً چند ده دقیقه کار و سپس خاموشی است. کار کردن فقط چند ثانیه تا یکی دو دقیقه و تکرار مداوم، غیرعادی است.

آیا قطع و وصل شدن موتور یخچال باعث سوختن آن می‌شود؟

بله، اگر طولانی شود. هر استارت ناموفق سیم‌پیچ را گرم می‌کند و تکرار آن در چند روز می‌تواند عایق سیم‌پیچ را آسیب بزند. یخچال را تا رفع ایراد از برق جدا کنید.

بعد از قطع برق موتور یخچال تیک می‌زند؛ خراب است؟

نه لزوماً. تا فشار گاز در سیستم یکسان نشود موتور نمی‌تواند استارت بزند و اورلود چند بار تیک می‌زند. اگر بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه راه نیفتاد، رله و اورلود را بررسی کنید.

فقط اورلود را عوض کنم مشکل حل می‌شود؟

تنها اگر خود اورلود ضعیف شده باشد. در بیشتر موارد اورلود سالم است و فقط به ایراد دیگری واکنش نشان می‌دهد؛ پس اول رله، ولتاژ و کندانسور را بررسی کنید.

یخچال اینورتر هم قطع و وصل می‌کند؟

کمپرسور اینورتر به جای خاموش و روشن شدن مکرر، دورش را کم و زیاد می‌کند. اگر کمپرسور اینورتر مدام تلاش برای استارت می‌کند و خاموش می‌شود، معمولاً باید برد درایور و سیم‌پیچ‌ها بررسی شود، نه رله و اورلود.

رله، اورلود، ترموستات یا کمپرسور هم‌قدرت لازم دارید؟

کارشناسان سرمایش کمک می‌کنند قطعه‌ی درست را بر اساس مدل و قدرت موتور یخچال‌تان انتخاب کنید. قطعات نو و کمپرسورهای استوک تست‌شده، با ارسال به سراسر کشور.

📞 تلفن: ۰۵۱-۳۸۵۸۱۰۰۰ و ۰۵۱-۳۸۵۸۳۰۰۰ | موبایل: ۰۹۱۵۱۱۹۱۷۰۴

📍 آدرس: مشهد، آخوند خراسانی ۲۹، نبش مصباح یزدی ۹

منبع: راهنمای پشتیبانی سامسونگ درباره خاموش و روشن شدن مکرر یخچال

اشتراک‌گذاری: تلگرام واتس‌اپ
ادامه بدهید

مقاله‌های مرتبط