تست ترموستات یخچال با یک مولتی متر ساده و یک کاسه آب و یخ کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد. ترموستات سالم در دمای اتاق و روی درجهی زیاد، بین دو فیش اصلی خود «وصل» است (نزدیک صفر اهم) و وقتی بوشن یا سر لوله مویی آن سرد شود، با صدای تق «قطع» میشود (OL). اگر ترموستات در هیچ حالتی وصل نشود، یخچال اصلاً روشن نمیشود؛ و اگر هیچوقت قطع نشود، موتور یخچال یکسره کار میکند و همهچیز را یخ میزند. در این راهنما ۴ روش تست ترموستات یخچال دو فیش و سه فیش، تست سنسور یخچالهای دیجیتال و نکات تعویض را قدمبهقدم توضیح میدهیم.

ترموستات یخچال چطور کار میکند؟
جواب کوتاه: ترموستات مکانیکی یخچال یک کلید است که با فشار گاز داخل لوله موییاش باز و بسته میشود. وقتی دمای اواپراتور بالا برود، گاز داخل لوله مویی منبسط میشود، فانوسی (بیلوز) پشت ترموستات را هل میدهد و کنتاکت وصل میشود تا کمپرسور روشن شود. وقتی اواپراتور به دمای تنظیمشده رسید، فشار کم میشود و کنتاکت قطع میشود.
به همین دلیل ترموستات مکانیکی سه بخش اصلی دارد: بدنه و کنتاکتها (فیشها)، فانوسی که حرکت را ایجاد میکند، و لوله مویی گازدار که سر آن (بوشن) روی بدنهی اواپراتور یا داخل غلاف مخصوص بسته میشود. پیچ روی ترموستات یا ولوم آن فقط نقطهی قطع و وصل را جابهجا میکند. روی درجهی صفر (OFF)، کنتاکت همیشه قطع است.
اگر گاز داخل لوله مویی بهخاطر شکستگی یا سوراخ شدن خالی شود، فانوسی دیگر فشاری برای وصل کردن کنتاکت ندارد؛ نتیجه این است که ترموستات همیشه قطع میماند و کمپرسور روشن نمیشود. این رایجترین خرابی ترموستاتهای قدیمی است که لوله مویی آنها هنگام جابهجایی یا یخزدایی با چاقو آسیب دیده است.
علائم خرابی ترموستات یخچال چیست؟
جواب کوتاه: یخچال اصلاً روشن نمیشود، یکسره کار میکند و خاموش نمیشود، یا خیلی زود قطع و وصل میشود. ولی هر کدام از این علائم دلیل دیگری هم میتواند داشته باشد، پس قبل از خرید ترموستات حتماً تست کنید.
| علامت | اگر ترموستات مقصر باشد | عیبهای مشابه که باید چک شود |
|---|---|---|
| یخچال روشن نمیشود ولی لامپ روشن است | کنتاکت باز مانده یا گاز لوله مویی خالی شده | رله، اورلود، سیمپیچ کمپرسور، تایمر دیفراست |
| موتور یکسره کار میکند و همهچیز یخ میزند | کنتاکت چسبیده و قطع نمیکند | بوشن از جای خود جدا شده، تنظیم روی درجهی آخر |
| موتور کار میکند ولی سرد نمیکند | معمولاً ترموستات مقصر نیست | کمبود گاز، گرفتگی لوله مویی یا فیلتر درایر |
| قطع و وصل خیلی سریع (چند دقیقهای) | بوشن شل یا تنظیم دیفرانسیل خراب | اورلود حرارتی، کندانسور کثیف |
برای جدا کردن خرابی رله و اورلود از ترموستات، راهنمای تست اورلود یخچال با مولتی متر و مدار راهاندازی کمپرسور یخچال را هم ببینید.
روش اول: تست ترموستات یخچال با مولتی متر در دمای اتاق
جواب کوتاه: دو فیش اصلی ترموستات را جدا کنید، مولتی متر را روی بازر یا کمترین رنج اهم بگذارید و ولوم را روی درجهی زیاد بچرخانید. باید بوق بزند یا عددی نزدیک صفر نشان دهد. روی صفر (OFF) باید OL نشان دهد.
مراحل تست
- دوشاخهی یخچال را از برق بکشید؛ این مرحله را هیچوقت حذف نکنید.
- از روی سیمها یا با گوشی عکس بگیرید تا جای هر فیش را بعداً اشتباه نکنید.
- فیشها را از ترموستات جدا کنید تا مدار یخچال روی عدد اثر نگذارد.
- مولتی متر را روی بازر (علامت بلندگو) یا رنج ۲۰۰ اهم بگذارید و دو سیم پراب را به هم بزنید تا مطمئن شوید سالم است.
- ولوم ترموستات را روی بیشترین عدد بچرخانید و پرابها را روی دو فیش اصلی بگذارید.
- ولوم را آرام به سمت صفر بچرخانید؛ در نقطهای باید صدای تق بشنوید و عدد به OL تغییر کند.
اگر در دمای اتاق و روی درجهی زیاد، مولتی متر OL نشان داد، کنتاکت باز مانده یا گاز لوله مویی خالی شده است و ترموستات خراب است. عدد چند اهم یا متغیر هم یعنی کنتاکتها سوخته و جرقهزدهاند و ترموستات باید عوض شود.
روش دوم: تست ترموستات یخچال با یخ (تست سرما)
جواب کوتاه: سر لوله مویی (بوشن) را داخل لیوان آب و یخ یا در فریزر سالم بگذارید و چند دقیقه صبر کنید. ترموستات سالم با سرد شدن بوشن قطع میشود و با گرم کردن آن در دست دوباره وصل میشود.
روش اول فقط نشان میدهد ترموستات وصل میشود؛ تست با یخ نشان میدهد که قطع هم میکند. این همان تستی است که برای مشکل «یکسره کار کردن یخچال» لازم دارید. اگر یخچال بیش از حد یخ میزند و این تست نشان داد ترموستات در سرما قطع نمیکند، کنتاکت چسبیده است.
- ولوم را روی درجهی کم یا متوسط بگذارید تا نقطهی قطع زودتر برسد.
- آب و یخ حدود صفر درجه است؛ برای ترموستات فریزر که در دمای پایینتر قطع میکند، کمی نمک به آب و یخ اضافه کنید یا بوشن را در فریزر سالم بگذارید.
- لوله مویی را تیز خم نکنید و به آن فشار نیاورید؛ شکستن آن یعنی خالی شدن گاز و خرابی دائمی ترموستات.
روش سوم: تست ترموستات با پل زدن (جامپر)
جواب کوتاه: با یخچال خاموش، دو سیمی که به فیشهای اصلی ترموستات میرسند را با یک فیش رابط به هم وصل کنید و بعد یخچال را روشن کنید. اگر کمپرسور روشن شد، مدار رله و موتور سالم است و ایراد از ترموستات است.
این روش برای وقتی است که مولتی متر ندارید. پل زدن فقط برای چند دقیقه و برای تشخیص است؛ یخچال را با ترموستات پلزده رها نکنید، چون موتور بیوقفه کار میکند. اتصال حتماً باید با برق قطع انجام شود و محل اتصال با چسب برق عایق شود. اگر با پل زدن هم موتور روشن نشد، مشکل از رله، اورلود، سیمکشی یا خود کمپرسور است.
روش چهارم: تست ترموستات با لامپ سری
جواب کوتاه: تعمیرکارها گاهی یک لامپ رشتهای را با ترموستات سری میکنند؛ وقتی ترموستات وصل است لامپ روشن میشود و با سرد شدن بوشن خاموش میشود. این تست با برق شهری انجام میشود و فقط برای تعمیرکار با ابزار عایق مناسب است.
برای استفادهی خانگی، تست با مولتی متر همان نتیجه را بیخطر میدهد. اگر مولتی متر ندارید، مولتی مترهای ارزان دیجیتال هم برای تست ترموستات، رله و اورلود کاملاً کافی هستند.
تست ترموستات یخچال سه فیش
جواب کوتاه: در ترموستات سه فیش هم ابتدا دو فیش اصلی (ورودی و خروجی مدار کمپرسور) را پیدا کنید و همان تستهای بالا را روی آنها انجام دهید. فیش سوم بسته به مدل برای ارت بدنه، لامپ یا مدار جانبی مثل هیتر و فن است.
شماره یا حرف هر فیش معمولاً روی بدنهی ترموستات حک شده است. اگر نشانهای نیست، با مولتی متر دو فیشی را پیدا کنید که با چرخاندن ولوم بین صفر اهم و OL تغییر میکنند؛ این دو فیش اصلی هستند. فیشی که با بدنهی فلزی ارتباط کامل دارد معمولاً ارت است. هنگام تعویض، ترموستات سه فیش را فقط با مدل همنوع و همکاربرد عوض کنید و سیمها را دقیقاً مثل عکسی که قبل از باز کردن گرفتید ببندید.
تست سنسور یخچالهای دیجیتال و ساید بای ساید
جواب کوتاه: یخچالهای نوفراست و ساید بای ساید بهجای ترموستات مکانیکی، سنسور NTC (ترمیستور) دارند. سنسور را از برد جدا کنید و مقاومت آن را در دمای اتاق و داخل آب و یخ اندازه بگیرید و با جدول سازنده مقایسه کنید.
در سنسور NTC با سرد شدن، مقاومت بالا میرود. برای نمونه، در مثالی که آموزشگاه Fred’s Appliance منتشر کرده، یک ترمیستور یخچال در حدود ۲۳ درجه حدود ۱۱ کیلواهم و در آب و یخ حدود ۳۲ کیلواهم نشان میدهد؛ مقدار دقیق برای هر مدل فرق دارد. معیار رایج این است که اگر عدد بیش از ۱۰ درصد با جدول سازنده اختلاف داشت، سنسور را عوض کنید. عدد صفر (اتصال کوتاه) یا OL (قطع) هم یعنی سنسور قطعاً خراب است.
قبل از خرید ترموستات نو، اینها را چک کنید
- محل بوشن: اگر بوشن از روی اواپراتور یا غلافش بیرون آمده باشد، ترموستات سرما را دیر میفهمد و یخچال یکسره کار میکند. قبل از تعویض، جای آن را درست کنید.
- تنظیم ولوم: ولوم روی درجهی آخر در فصل گرم یعنی کار بسیار طولانی موتور؛ درجهی وسط برای بیشتر یخچالها کافی است.
- تایمر دیفراست: در یخچالهای نوفراست قدیمی، تایمر خراب هم میتواند علامت «روشن نشدن» بدهد.
- رله و اورلود: اگر تست ترموستات سالم بود و موتور با پل زدن هم روشن نشد، سراغ رله و اورلود بروید.
نکات تعویض و انتخاب ترموستات یخچال
جواب کوتاه: ترموستات جدید باید از نظر تعداد فیش (دو فیش یا سه فیش)، کاربرد (یخچال، فریزر یا یخچال فریزر) و طول لوله مویی با ترموستات قبلی یکی باشد. ترموستات فریزر در دمای خیلی پایینتری قطع میکند و روی یخچال معمولی، سرمای بیش از حد ایجاد میکند.
- لوله مویی ترموستات نو را با شعاع بزرگ و آرام خم کنید و هرگز آن را کوتاه نکنید.
- بوشن را دقیقاً در همان نقطهی قبلی روی اواپراتور یا داخل غلاف قرار دهید و با بست ببندید.
- بعد از تعویض، یخچال را چند ساعت کار دهید و با دماسنج دمای طبقهها را بسنجید؛ دمای پیشنهادی بخش یخچال حدود ۳ تا ۵ درجه است.
- اگر یخچال باز هم یکسره کار کرد، مشکل احتمالاً از کمبود گاز یا لاستیک درب است، نه ترموستات.
سرمایش انواع ترموستات یخچال و فریزر مکانیکی و دیجیتال را عرضه میکند؛ از جمله ترموستات یخچال دو فیش مکانیکی و ترموستات یخچال و فریزر سه فیش. برای آشنایی بیشتر با اصول کار ترموستاتها میتوانید مقالهی Thermostat در ویکیپدیا را هم بخوانید.
سؤالات متداول
ترموستات یخچال سالم با مولتی متر چند اهم نشان میدهد؟
در دمای اتاق و روی درجهی زیاد، بین دو فیش اصلی نزدیک صفر اهم (یا بوق بازر) و روی درجهی صفر یا بعد از سرد شدن بوشن، OL یعنی قطع.
چطور بفهمیم ترموستات یخچال خراب است یا رله؟
دو سیم ترموستات را برای چند دقیقه به هم پل بزنید. اگر موتور روشن شد ترموستات خراب است؛ اگر روشن نشد، رله، اورلود یا کمپرسور را بررسی کنید.
آیا خرابی ترموستات باعث یکسره کار کردن یخچال میشود؟
بله، اگر کنتاکت ترموستات بچسبد یا بوشن از جای خود جدا شود، موتور قطع نمیکند. ولی کمبود گاز و خرابی لاستیک درب هم همین علامت را دارند.
ترموستات یخچال کجاست؟
در بیشتر یخچالهای مکانیکی، ترموستات پشت ولوم تنظیم دما در داخل کابین یا روی سقف بخش یخچال است و لوله مویی آن به اواپراتور میرسد.
ترموستات فریزر را میشود روی یخچال بست؟
توصیه نمیشود. ترموستات فریزر در دمای خیلی پایینتری قطع میکند و روی یخچال باعث یخ زدن مواد و کار طولانی موتور میشود.
ترموستات سه فیش را با دو فیش میشود عوض کرد؟
فقط وقتی فیش سوم ارت است و تعمیرکار ارت را جداگانه به بدنه وصل کند. اگر فیش سوم مدار لامپ یا هیتر را کنترل میکند، باید همان مدل سه فیش را بخرید.
ترموستات یخچال یا فریزر میخواهید؟
عکس ترموستات فعلی و پلاک یخچال را برای کارشناسان سرمایش بفرستید تا مدل همنوع را معرفی کنند. تماس: ۰۵۱-۳۸۵۸۱۰۰۰، ۰۵۱-۳۸۵۸۳۰۰۰ و موبایل ۰۹۱۵۱۱۹۱۷۰۴
آدرس: آخوند خراسانی ۲۹، نبش مصباح یزدی ۹
نویسنده و محقق صنعت تبرید و سرمایش. مقالات تخصصی سرمایش درباره کمپرسور، قطعات برودتی، عیبیابی و تعمیر سیستمهای سرمایشی را مینویسد تا انتخاب و نگهداری تجهیزات برای تکنسینها و کاربران سادهتر شود.








