تشخیص قدرت کمپرسور یخچال یکی از اولین کارهایی است که پیش از تعویض موتور یخچال، فریزر، آبسردکن یا ویترین باید انجام دهید؛ اگر کمپرسور جدید از نظر قدرت، نوع گاز و محدوده‌ی کاری با کمپرسور قبلی هم‌خوان نباشد، یخچال یا خوب سرد نمی‌کند یا موتور زود داغ می‌کند و آسیب می‌بیند. در این مقاله‌ی سرمایش به زبان ساده توضیح می‌دهیم از کجا بفهمیم موتور یخچال چند اسب است، برچسب و کد مدل کمپرسور را چطور بخوانیم و برای انتخاب کمپرسور جایگزین به چه نکاتی توجه کنیم.
خلاصه در یک نگاه
- «اسب بخار» روی کمپرسورهای یخچالی یک عدد نامی و تجاری است و به‌تنهایی ظرفیت سرمایش را نشان نمی‌دهد.
- مطمئن‌ترین راه، خواندن کد مدل روی برچسب کمپرسور و پیدا کردن دیتاشیت سازنده است.
- در کد مدل بسیاری از برندها، عدد اصلی به حجم جابه‌جایی (cm³) اشاره دارد و حروف، نوع گاز و محدوده‌ی کاری (LBP/MBP/HBP) را نشان می‌دهند.
- برای کمپرسورهای روتاری کولر گازی، به جای اسب بخار معمولاً ظرفیت به BTU/h (مثل ۹۰۰۰ یا ۱۲۰۰۰) نوشته می‌شود.
- کمپرسور جایگزین باید هم‌قدرت، هم‌گاز، هم‌ولتاژ و با محدوده‌ی کاری و نوع راه‌انداز مناسب باشد.
اسب بخار کمپرسور یعنی چه؟
اسب بخار (hp) واحد توان است و هر یک اسب بخار مکانیکی حدود ۷۴۵٫۷ وات است (ویکی‌پدیا: Horsepower). اما عددی مثل ۱/۴، ۱/۵ یا ۳/۴ که در بازار ایران روی کمپرسور یخچال گفته می‌شود، یک رده‌ی قدرت نامی است که فروشندگان و تعمیرکاران برای مقایسه‌ی سریع به کار می‌برند. این عدد نه دقیقاً برابر توان الکتریکی مصرفی موتور است و نه برابر ظرفیت سرمایش آن. به همین دلیل دو کمپرسور «۱/۴ اسب» از دو برند مختلف ممکن است ظرفیت سرمایش و مصرف برق متفاوتی داشته باشند.
سازندگان در دیتاشیت، ظرفیت سرمایش را بر حسب وات (W) یا BTU/h و در شرایط آزمون استاندارد (مثلاً ASHRAE یا EN 12900) اعلام می‌کنند. برای تبدیل، هر وات حدود ۳٫۴۱ BTU/h است. پس هر جا عدد دقیق لازم دارید، به دیتاشیت مراجعه کنید، نه فقط به برچسب «چند اسب».
از کجا بفهمیم موتور یخچال چند اسب است؟
۱. خواندن برچسب (پلاک) کمپرسور
روی بدنه‌ی هر کمپرسور برچسبی هست که معمولاً این اطلاعات را دارد: نام برند، کد مدل، ولتاژ و فرکانس (مثلاً 220-240V 50Hz)، نوع گاز مبرد (R134a، R600a و…)، گاهی جریان نامی یا جریان روتور قفل (LRA) و کشور سازنده. کد مدل مهم‌ترین بخش است، چون با آن می‌توانید دیتاشیت رسمی را پیدا کنید.
۲. رمزگشایی کد مدل
هر برند قاعده‌ی نام‌گذاری خودش را دارد، ولی منطق کلی شبیه هم است. برای نمونه، طبق راهنمای رسمی کد مدل کمپرسورهای Secop (دانفوس سابق):
- حرف یا حروف اول، سری کمپرسور را نشان می‌دهند (مثل T، N، F، S یا G).
- عدد اصلی، حجم جابه‌جایی بر حسب سانتی‌متر مکعب است؛ هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، کمپرسور در یک سری، قوی‌تر است.
- حرف بعد از عدد، نوع گاز و کاربرد را نشان می‌دهد؛ مثلاً F برای R134a، K برای R600a، CL برای R404A/R507 و CN برای R290.
- حروف تکمیلی مثل K (گشتاور راه‌اندازی کم، LST) یا X (گشتاور راه‌اندازی زیاد، HST) نوع راه‌اندازی را مشخص می‌کنند.
بنابراین در یک سری مشخص، با مقایسه‌ی حجم جابه‌جایی می‌توانید بفهمید کدام مدل قوی‌تر است. برای برندهای دیگر مثل کولترون، هایتک، امبراکو یا نیکی هم باید جدول کد مدل یا دیتاشیت همان برند را ببینید؛ قاعده‌ی یک برند را برای برند دیگر به کار نبرید.
۳. جست‌وجوی دیتاشیت با کد مدل
کد مدل را دقیقاً همان‌طور که روی برچسب نوشته شده (با حروف لاتین) در سایت سازنده یا گوگل جست‌وجو کنید. در دیتاشیت، ظرفیت سرمایش در دماهای تبخیر مختلف، توان مصرفی، نوع گاز، حجم جابه‌جایی، نوع راه‌انداز و محدوده‌ی کاری آمده است. این دقیق‌ترین روش تشخیص قدرت کمپرسور است.
۴. وقتی برچسب پاک شده است
اگر برچسب کمپرسور خوانا نیست، مشخصات یخچال (برچسب داخل کابین یا پشت دستگاه، دفترچه‌ی راهنما و حجم یخچال) و نوع گاز سیستم را بررسی کنید و با یک تکنسین باتجربه مشورت کنید. تخمین قدرت فقط از روی ابعاد بدنه یا وزن کمپرسور قابل اطمینان نیست.
محدوده‌ی کاری LBP، MBP و HBP
علاوه بر قدرت، کمپرسور برای یک محدوده‌ی دمای تبخیر طراحی می‌شود. یک کمپرسور «۱/۴ اسب» مخصوص فریزر با یک کمپرسور «۱/۴ اسب» مخصوص آبسردکن قابل جایگزینی نیستند. محدوده‌ها طبق راهنمای Secop و توضیحات امبراکو درباره‌ی LBP، MBP و HBP:
| رده | دمای تبخیر معمول (طبق Secop) | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| LBP (فشار برگشت پایین) | حدود ۱۰- تا ۳۵- درجه یا کمتر | یخچال فریزر، فریزر، صندوقی |
| MBP (فشار برگشت متوسط) | حدود ۲۰- تا ۰ درجه | ویترین نوشیدنی و یخچال فروشگاهی |
| HBP (فشار برگشت بالا) | حدود ۵- تا ۱۵+ درجه | آبسردکن، رطوبت‌گیر، درایر هوا |
این رده‌بندی در برندهای مختلف کمی متفاوت است؛ همیشه محدوده‌ی دقیق را از دیتاشیت همان مدل بخوانید.
قدرت کمپرسور روتاری کولر گازی
کمپرسورهای روتاری کولر گازی معمولاً با ظرفیت سرمایش بر حسب BTU/h شناخته می‌شوند؛ مثل ۹۰۰۰، ۱۲۰۰۰، ۱۸۰۰۰ و ۲۴۰۰۰. هر ۱۲۰۰۰ BTU/h برابر یک «تن تبرید» (حدود ۳٫۵ کیلووات) است. پس کمپرسور روتاری کریر 9000 برای کولر گازی حدود ۹۰۰۰ BTU/h ساخته شده و نباید آن را با کمپرسور ۱۲۰۰۰ یا ۱۸۰۰۰ جایگزین کرد، مگر اینکه کل سیستم برای آن ظرفیت طراحی شده باشد. برای آشنایی بیشتر، مقاله‌ی انواع کمپرسور کولر گازی را بخوانید.
چک‌لیست انتخاب کمپرسور جایگزین
| مورد | چه چیزی را بررسی کنید؟ |
|---|---|
| قدرت / ظرفیت | هم‌رده با کمپرسور قبلی؛ بهتر است ظرفیت سرمایش در دیتاشیت مقایسه شود. |
| نوع گاز مبرد | همان گاز سیستم (R134a، R600a و…). تفاوت گازها را در مقاله‌ی تفاوت گاز R134 و R600a ببینید. |
| محدوده‌ی کاری | LBP، MBP یا HBP مطابق کاربرد دستگاه. |
| ولتاژ و فرکانس | معمولاً ۲۲۰–۲۴۰ ولت ۵۰ هرتز در ایران؛ کمپرسور ۱۱۰ ولت را مستقیم به برق شهر وصل نکنید. |
| راه‌انداز | رله سنگی (PTC)، رله سیمی، خازن استارت یا خازن دائم‌کار، مطابق دیتاشیت. |
| اتصالات و ابعاد | قطر لوله‌های رفت و برگشت و فضای نصب. |
درباره‌ی رله و خازن مناسب هر کمپرسور، مقاله‌ی انواع رله و خازن در کمپرسورهای برودتی را ببینید.
نمونه کمپرسورهای موجود در سرمایش
- کمپرسور کولترون Kulthorn 1/4+ اسب و کمپرسور کولترون 3/4 اسب
- کمپرسور سکاپ Secop 1/4 اسب
- کمپرسور هایتک 1/10 اسب و کمپرسور هایتک 1/4 مثبت
- کمپرسور نیکی 1/5 اسب و کمپرسور دانفوس 1/2 اسب
فهرست کامل را در دسته‌ی کمپرسور برودتی ببینید. برای مقایسه‌ی برندها هم مقاله‌ی انواع موتور یخچال فریزر مفید است.
نکات ایمنی هنگام بررسی و تعویض کمپرسور
- پیش از باز کردن جعبه‌ی رله و اتصالات، دوشاخه‌ی دستگاه را از برق بکشید؛ خازن‌ها ممکن است پس از قطع برق هم شارژ داشته باشند.
- تخلیه و شارژ گاز مبرد، جوشکاری لوله‌ها و وکیوم سیستم کار تخصصی است و باید توسط تکنسین آموزش‌دیده انجام شود؛ به‌خصوص گازهای قابل اشتعال مثل R600a و R290.
- پس از تعویض کمپرسور، فیلتر درایر را هم عوض کنید و سیستم را کامل وکیوم کنید.
- برای اطمینان از سالم بودن موتور قبلی، روش‌های تست کمپرسور یخچال و برای نصب، آموزش نصب موتور یخچال را ببینید.
سؤالات متداول
از کجا بفهمیم موتور یخچال چند اسب است؟
کد مدل روی برچسب کمپرسور را بخوانید و دیتاشیت همان مدل را از سایت سازنده پیدا کنید. در دیتاشیت ظرفیت سرمایش، حجم جابه‌جایی و محدوده‌ی کاری آمده است و رده‌ی قدرت را با اطمینان نشان می‌دهد.
آیا می‌توان به جای کمپرسور ۱/۴ اسب، کمپرسور قوی‌تر نصب کرد؟
به‌طور کلی توصیه نمی‌شود. لوله مویین، کندانسور و اواپراتور برای ظرفیت مشخصی طراحی شده‌اند و کمپرسور خیلی قوی‌تر یا ضعیف‌تر می‌تواند باعث داغ شدن موتور، برفک یا سرد نکردن شود. تصمیم نهایی را با تکنسین و بر اساس دیتاشیت بگیرید.
عدد روی کد مدل کمپرسور نشان‌دهنده‌ی چیست؟
در بسیاری از برندها، مثل Secop، عدد اصلی کد مدل حجم جابه‌جایی بر حسب سانتی‌متر مکعب است. اما قاعده‌ی هر برند متفاوت است و باید جدول کد مدل همان سازنده را دید.
قدرت کمپرسور کولر گازی را چطور تشخیص دهیم؟
در کمپرسورهای روتاری کولر گازی معمولاً ظرفیت بر حسب BTU/h (مثلاً ۹۰۰۰ یا ۱۲۰۰۰) روی برچسب یا در دیتاشیت آمده است. هر ۱۲۰۰۰ BTU/h معادل یک تن تبرید است.
مشاوره و خرید کمپرسور از سرمایش
اگر برای تشخیص قدرت کمپرسور یا انتخاب موتور جایگزین مطمئن نیستید، کد مدل یا عکس برچسب کمپرسور را برای کارشناسان سرمایش بفرستید تا گزینه‌ی مناسب را پیشنهاد کنند. تلفن: 051-38581000 و 051-38583000 — واتس‌اپ: 09151191704. ارسال به سراسر ایران.
منابع: Secop – Key to compressor type designation؛ Embraco – LBP, MBP and HBP applications؛ Wikipedia – Horsepower.
